Staatsrechtelijk gestuntel

Ik heb vannacht tot na enen het debat in de Tweede Kamer gevolgd. Ik vermoed dat de servers van de NOS hebben staan roken, want ik was vast niet de enige.

Wat mij opviel, is dat Balkenende volgens mij twee staatsrechtelijke fouten heeft gemaakt die wel even zijn aangestipt, maar waar de oppositie volgens mij veel meer uit had kunnen halen.

Mariëtte Hamer maakte een duidelijk onderscheid tussen de verklaring die de premier namens het kabinet voorlas en de antwoorden die hij gaf op vragen van journalisten. Logisch, want de vragen en antwoorden waren niet van tevoren afgestemd, dus ook niet besproken met de kabinetstop. Toen later de premier reageerde, omarmde hij dit onderscheid.
Niks aan de hand, toch? Of wel... Want hoewel de redenering van mw. Hamer logisch is, is deze staatsrechtelijk onjuist. Als de premier spreekt, spreekt hij immers altijd namens het kabinet. Dat betekent dus dat ook de antwoorden die de premier gaf op de vragen na zijn verklaring, namens het kabinet zijn geweest.
Balkenende reageerde als door een wesp gestoken op de suggestie dat hij iets zou hebben teruggenomen met "de" brief. Hij zei letterlijk dat hij niets heeft teruggenomen. Dat geldt dus voor alles wat hij gezegd heeft en we hebben net geconstateerd dat alles wat hij gezegd heeft namens het kabinet moet zijn geweest.
En dat terwijl Hamer had geëist dat de verklaring zou worden herzien. Dat is niet gebeurd, maar toch heeft zij haar strijdbijl begraven. Om met Balkenende te spreken: dat is één.
En twee is het gestuntel over de mening van het huidige kabinet en het kabinet destijds. De enige die hier al even over begon, was Femke Halsema. Zij gaf al aan dat staatsrechtelijk geen onderscheid gemaakt dient te worden tussen het kabinet van toen en dat van nu. En de premier van toen is natuurlijk sowieso de premier van nu.
Toch werd dat onderscheid meerdere malen gemaakt. Mede dankzij de commissie Davids natuurlijk, want die wees er (terecht) op dat het politieke klimaat van dat moment een rol heeft gespeeld.
Natuurlijk lijkt het niet eerlijk om de huidige coalitie aan te vallen op beslissingen die genomen zijn door een kabinet dat van een volstrekt ander pluimage was. Toch werkt het zo staatsrechtelijk gezien wel. Het gedraai van de premier was dan ook een staatsrechtelijke gotspe.

Waarom heeft de PvdA de grote woorden van haar fractievoorzitter laten verdampen? Waarom durven CDA en CU niks te doen tegen het kabinet? Wat is er gebeurd met het duale stelsel?
Het antwoord is even simpel als schokkend. Ze weten alle drie dat het funest zou zijn voor hun partij. De PvdA staat in de peilingen op een historisch dieptepunt. Het CDA staat aanzienlijk lager en de val van weer een kabinet Balkenende zou dat alleen maar erger maken. En de CU realiseert zich dat dit hun five minutes of fame zijn en dat ze na de volgende verkiezingen gewoon weer in de oppositiebankjes zitten.

Dát is de huidige staat van ons politieke bestel. Het duale stelsel heeft werkelijk geen enkel effect gehad, ieder redeneert vanuit electorale en partijbelangen en het kabinet kan z'n gang gaan. De oppositie mag even fulmineren, de coalitiepartijen haasten zich om het kabinet te steunen en we gaan weer over tot de orde van de dag. Als dat is wat de regeringspartijen democratie noemen, dan zijn we geen knip voor de neus waard dat we Irak dat wilden aandoen!