De leerplicht als redmiddel

In Nederland is iedereen onder de 16 leerplichtig. Zonder startkwalificatie (een Havo of VWO diploma, óf minimaal MBO niveau 2) of werk zelfs tot 18.

Er wordt veel gezegd en geschreven over de problemen met met name (maar niet uitsluitend) Marokkaanse hangjongeren/bendes die soms hele buurten terroriseren. Wilders scoort momenteel behoorlijk door extreme maatregelen te verkondigen, maar volgens mij slaat hij de plank volledig mis.

Wilders combineert de problemen met deze jongeren met hun islamitische achtergrond. Dat is mijns inziens absoluut onterecht. Iemand die leeft volgens de islamitische regels steelt namelijk niet, toont respect voor vrouwen enzovoorts. De probleemjongeren hebben vaak wel een islamitische achtergrond en associëren zich ook met deze godsdienst en cultuur, maar in de praktijk is er weinig meer dat deze jongeren moslim maakt. Ik denk dat het vaak meer voor de vorm en de buitenwereld is dat ze zich moslim blijven noemen en meedoen aan de ramadan dan dat het voor hen nog echt wat betekent.

Het probleem zit 'm dus niet in de islam. Waarin dan wel?
Ik moet toegeven dat ik een buitenstaander ben, maar voor zover ik het kan beoordelen, worden de Marokkaanse jongens erg vrij gelaten door hun ouders. Hun ouders hoeven niet te weten waar ze zijn en wat ze doen. Het is dan ook niet moeilijk voor deze jongeren om te spijbelen of om ook 's avonds laat nog op pad te zijn. Of ze naar school gaan, vinden lang niet alle ouders echt interessant.

Dat gaat zelfs zo ver dat bepaalde bevolkingsgroepen soms door leerplichtambtenaren volledig met rust worden gelaten. Simpelweg omdat ze hebben ervaren dat optreden leidt tot geweld dat tegen hen persoonlijk is gericht. Dat lees je dan weer niet in de media, maar toch weet ik dat het voorkomt.

Ik denk dat een radicale verandering bij het toezicht op de naleving van de leerplicht ervoor kan zorgen dat het grootste deel van de overlast zal verdwijnen. Immers: veel van de jongeren die voor overlast zorgen, zouden eigenlijk op school moeten zitten. Dit biedt mogelijkheden. Zowel de leerplichtambtenaar (de gemeente) als de politie zouden hiervan veel strenger gebruik kunnen maken. Het toezicht op de naleving van de leerplicht is de afgelopen jaren strenger geworden, maar nog steeds niet sluitend. De leerplichtambtenaar zou daarom moeten zorgen dat iedereen die leerplichtig is, ingeschreven staat bij een school. In theorie doet 'ie dat al, in de praktijk is er veel vooruitgang te boeken. Geweld mag er nooit toe leiden dat iemand niet aan de regels hoeft te voldoen en dat dient dan ook keihard te worden aangepakt.
Vervolgens is het belangrijk dat ook de scholen zeer secuur controleren of de leerlingen niet spijbelen. Spijbelen dient vervolgens direct bij de leerplichtambtenaar te worden gemeld. Dat gebeurt nu alleen bij zeer excessieve gevallen. Als daarvan wordt afgestapt, wordt spijbelen in een veel vroeger stadium gesignaleerd en worden vooral de ouders hiermee direct geconfronteerd (een boete van €50 per gespijbelde dag is een goede wake-upcall). Dit kan binnen de huidige wetgeving, maar er is een mentaliteitsverandering voor nodig. Vooral bij de scholen.

Maar ook de politie kan hierin een rol spelen. Hiervoor is wel een wetswijziging nodig. Als zij de bevoegdheid zouden krijgen om bij jongeren die op straat rondhangen te controleren of zij de leerplicht niet ontduiken, hebben ze een sterk wapen in handen.
Ik realiseer me dat dit extreem klinkt, maar laten we niet vergeten dat dit primair in het belang van de jongeren is. Immers, als zij een opleiding hebben afgerond, zullen ze vervolgens ook beter in staat zijn om een baan te vinden.

Tenslotte is het ook nodig om de leerplicht ook na 18 jaar nog van kracht te laten zijn. Er wordt gepleit voor een kwalificatieplicht (dus de verplichting om een startkwalificatie te halen) tot 27. Dan zou gelden: werken of leren is verplicht. Dat lijkt me een uitstekende maatregel. Maar laten we de overheid dan ook een stok achter de deur geven, dus overtreding van deze regel moet adequaat en snel bestraft worden.

We lezen vaak dat politieke partijen vinden dat ouders meer betrokken moeten zijn bij de opvoeding van hun kinderen. Dat is natuurlijk helemaal waar, maar in de praktijk niet af te dwingen. Door jongeren veel actiever te dwingen om een opleiding te volgen en ook de politie op dit vlak bevoegdheden te geven, denk ik dat we in staat zullen zijn om een groot deel van de problemen op te lossen zonder iemand het land uit te hoeven zetten...